مىشود ، دائماً از حالى به حال ديگر منتقل مىشود ، تا آن كه اگر كاملًا حالاتش پسنديده و ممدوح باشد ، و فعلش صالح و نيّتش تقرّب به خدا بوده اخلاص در عمل نمايد ، دائماً از حالى به حالى و از كمالى به كمالى انتقال يافته و از مقرّبين درگاه او شده ، و از سابقين مىگردد ، چنانچه لطف و عنايت خدا دست او را گيرد از كُمَّلين خواهد شد ، و اگر از متوسّطين باشد ، يعنى نتواند يك باره غير خدا را فراموش كند ، بلكه گاه گاهى نفس امّاره و شهوت بر او غالب آمده ، و سير او را متوقّف يا احياناً كمى به عقب حركت دهد ، ولى غالباً فعلش و گفتارش صالح و نيّتش خالص باشد از اصحاب يمين خواهد بود ، و اگر نفس امّاره هميشه رهبر او باشد ، و تمام سير او در خلاف وصول به مراحل كمال انسانى صورت گيرد ، از اشقياء و از اصحاب شمال مىگردد . و اين اختلاف راههائى كه مردم دارند موجب اختلاف ملكوت آنها مىگردد ، لذا بعضى راه را به سرعت طى مىكنند ، و بعضى به بطوء ، و بعضى با نهايت مشقّت و گرفتارى . اين ملكوت در قيامت ظهور مىنمايد و آنجا كه عالم حقيقت است ، مردم در درجات متفاوتى واقعند ، جهنمى كه افروخته مىشود ، ظهور و بروز عوالم شهوت ، و غضب ، و استكبار ، و شخصيّت طلبى ، و اعراض از خدا ، و انغمار در معاصى است ، كه به عبارت قرآن از او به حيات دنيا تعبير مىشود . بنابراين جهنّم ملكوت دنياست ، و صراطى كه بر روى آن كشيده مىشود راهى است كه انسان بايد در نفس خود طىّ كند ، تا به مقصود كه خداست نائل گردد ، و چون اين راه را انسان در دنيا طىّ مىكند ، لذا اين صراط نيز بر روى جهنّم قرار مىگيرد ، و چون هر كس حتماً بايد با مجاهدهء نفس ( در دنيا ) با شهوات ، بر مقصود فائز آيد لذا عبور از جهنم براى تمام افراد حتّى انبياء و اولياى خدا ضرورى است . وقتىكه آيه كريمه نازل شد : « وَ إِنْ مِنْكُمْ إِلَّا وارِدُها كانَ عَلى رَبِّكَ حَتْماً مَقْضِيًّا ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوْا وَ نَذَرُ الظَّالِمِينَ فِيها جِثِيًّا » « 1 » از رسول خدا سؤال كردند :

--> ( 1 ) سوره مريم : 19 - آيه 72